افزایش سرمایه و انواع آن

افزایش سرمایه چیست؟

افزایش سرمایه؛ پیش از دانستن افزایش سرمایه، در ابتدا بدانید که منابع شرکت ها دو دستـه هستند:

منابعی که تحت مالکیت خود شرکت اند: که متعلق به سهامداران آن شرکت می باشد.

منابعی که تحت مدیریت شرکت اند: که همان وجوهی است که شرکت به طلبکاران خود بدهکار است و برای یک مدتی از آنها استفاده می‌کند و به آنها بازمی‌گرداند، بنابراین، سرمایه یک شرکت قسمتی از آورد‌ه سهامداران بود‌ه و بخشی از حقوق صاحبان سهام است.

می‌دانیم هر شرکت هنگام ثبت، سرمایه اولیه مشخصی دارد و سهامداران این سرمایه را تأمین می‌کنند.

اگر شرکت بخواهد فعالیت‌های خود را توسعه دهد و به سرمایه بیشتری نیاز داشته باشد، باید از یکی از روش‌های تأمین مالی استفاده کند.

در این میان، افزایش سرمایه به‌عنوان یکی از بهترین و مؤثرترین روش‌ها به شرکت کمک می‌کند تا منابع مالی لازم را جذب کرده و برنامه‌های توسعه‌ای خود را اجرا کند.

انواع افزایش سرمایه

افزایش سرمایه؛ بر اساس منابع شرکت‌ ها برای تأمین مالی از روش افزایش سرمایه، چهار روش برای بیشتر شدن سرمایه وجود دارد:

• افزایش سرمایه از محل سود انباشته (سودهای پرداخت‌‌نشده سال‌های قبل)
• افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت
• افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران
• افزایش سرمایه به روش صرف سهام با سلب حق تقدم

1. افزایش سرمایه از محل سود انباشته

به لحاظ قانونی، همه شرکت‌ها موظف‌اند هرساله یک قسمتی از سود خود را به جای تقسیم کردن بین سهامداران، در حساب اندوخته نگهداری کنند.

اگر میزان سود ذخیره‌شده در این حساب به حد قابل توجهی برسد، شرکت می‌تواند از همین محل افزایش سرمایه انجام دهد و منابع مالی جدید را وارد ساختار خود کند.

شرکت در نتیجه افزایش سرمایه از محل سود انباشته، سهامی را به پرتفوی سهامداران اضافه می‌کند که به این سهام اصطلاحاً «سهام جایزه» می‌گویند.

آن تعداد سهام جایزه‌ای که به هر سهامدار تعلق می‌گیرد، با توجه به تعداد سهام او و درصد افزایش سرمایه مشخص می‌شود.

این را هم باید در نظر داشت که بیشتر شدن سرمایه به‌صورت تئوریک منجر به تغییرات در ارزش شرکت و ثروت سهامدار نمی‌شود.

بنابراین موضوع لازم است بعد از افزایش سرمایه، قیمت سهام نیز به همان نسبت کاهش یابد تا افزایش تعداد سهام سهامداران تغییری در حجم دارایی آن‌ها ایجاد نکند.

استفاده از این روش افزایش سرمایه باعث می‌شود فرایند توسعه شرکت با سرعت بیشتری پیش برود.

برخلاف روش‌هایی که به آورده نقدی سهامداران نیاز دارند، در این روش سهامداران مجبور نیستند مبلغی برای مالکیت سهام جدید پرداخت کنند و شرکت سهام جایزه را به صورت خودکار به همه سهامداران اختصاص می‌دهد.

در این روش، برخلاف شیوه‌هایی که به آورده نقدی سهامداران نیاز دارند، سهامداران برای دریافت سهام جدید هیچ مبلغی پرداخت نمی‌کنند و شرکت سهام جایزه را به‌صورت خودکار برای تمام سهامداران صادر و به پرتفوی آن‌ها اضافه می‌کند.

اگرچه باید این را هم دانست که با استفاده از این روش هیچ نقدینگی جدیدی نیز وارد شرکت نمی‌شود.

2. بازگشایی نماد بعد از افزایش سرمایه از محل سود انباشته

اگر افزایش سرمایه شرکت کمتر از ۲۰۰ درصد باشد، نماد معمولاً چند روز پس از برگزاری مجمع بازگشایی می‌شود.

ثبت مقدار سهام جایزه در پرتفوی سهامداران نیز به ثبت تغییرات شرکت در روزنامه رسمی وابسته است. اما اگر افزایش سرمایه بیش از ۲۰۰ درصد باشد، حتی بازگشایی نماد نیز تا زمان ثبت نهایی افزایش سرمایه به تعویق می‌افتد.

3. افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها

در حسابداری، ارزش تمامی دارایی‌ها به قیمت خرید ثبت می‌شود. با توجه به مسئله تورم و افزایش ارزش دارایی‌هایی مانند زمین، ساختمان و تجهیزات پس از گذشت زمان، همه شرکت‌ها می‌توانند هر چند سال یک بار ارزش دارایی‌های خود را به روز کنند.

معادل مبلغی که اضافه شده به دارایی‌ها، به ستون سرمایه در ترازنامه اضافه می‌شود.

قیمت روز این دارایی‌ها تحت تاثیر عواملی همچون، نرخ تورم، اصطکاک وسایل ، نوسانات ارز و… تغییر می‌کند. شرکت‌ها می‌توانند از محل افزایش قیمت روز این دارایی‌ها، سرمایه ی خود را افزایش دهند. به این شرایط، افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت می گویند.

به‌عنوان نمونه، ممکن است یک شرکت در سال ۱۳۸۵ زمینی را به ارزش ۱۰۰ میلیون تومان خریداری کرده باشد. اگر این زمین همچنان جزو متعلقات شرکت باشد لازم است مجددا ارزیابی و قیمت روز آن مشخص شود.

قیمت جدید محاسبه‌شده، ساختار ترازنامه شرکت را به‌طور قابل توجهی تغییر می‌دهد و در نتیجه سرمایه شرکت را افزایش می‌دهد.

4. مزایا و معایب افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها

افزایش سرمایه؛ افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها باعث می‌شود اطلاعات منتشرشده در صورت‌های مالی به واقعیت نزدیک‌تر شود و تصویر دقیق‌تری از وضعیت شرکت ارائه دهد. همچنین این مدل از بیشتر شدن سرمایه موجب افزایش اعتبار شرکت جهت دریافت تسهیلات بانکی نیز می‌شود.

با وجود مزیت‌هایی که برای این روش مطرح می‌شود، افزایش هزینه دارایی‌های استهلاک‌پذیر و رشد میزان مالیاتی که شرکت باید پرداخت کند، باعث می‌شود بسیاری از شرکت‌ها تمایلی به استفاده از این روش نداشته باشند.

البته باید در نظر داشت که افزایش سرمایه شرکت از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها به علت عملکرد مطلوب شرکت نبوده و صرفا نتیجه تورم موجود در اقتصاد است.

نکات افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی‌ها:

• نقدینگی جدید به شرکت وارد نمی‌شود.
• درصد مالکیت سهامداران تغییر نمی‌کند؛ زیرا سهامی که به هر فرد تعلق می‌گیرد، متناسب با درصد مالکیت وی و میزان بیشتر شدن سرمایه است.
• فرد جدیدی از طریق روش تجدید ارزیابی به لیست سهامداران شرکت اضافه نمی‌شود.
• ارزش دارایی سهامداران ثابت می‌ماند. این ثبات از طریق افزایش تعداد سهام و کاهش قیمت دارایی سهامداران است.

5. افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران

بسیاری از شرکت‌ها برای تأمین منابع مالی و توسعه فعالیت‌ها، افزایش سرمایه از محل آورده نقدی را انتخاب می‌کنند و این روش را یکی از مؤثرترین شیوه‌های بیشتر شدن سرمایه می‌دانند. این روش از آن جهت برای شرکت‌ها مفید است که بر خلاف دو روش قبل، باعث ورود نقدینگی به شرکت می‌شود.

لازم است ابتدا با مفهوم حق‌تقدم خرید سهام آشنا شویم. شرکت‌هایی که افزایش سرمایه را از محل آورده نقدی انجام می‌دهند، در مجمع عمومی فوق‌العاده به سهامداران خود حق‌تقدم خرید سهام می‌دهند و امکان مشارکت در افزایش سرمایه را برای آن‌ها فراهم می‌کنند.

مفهوم حق‌تقدم این است که سهامداران در زمان مجمع، نسبت به سایرین برای خرید سهام شرکت مقدم‌ترند.

اگر سهامداران تمایل داشته باشند که این حق استفاده کنند، می‌توانند با پرداخت ارزش اسمی یعنی 1000 ریال به ازای هر سهم، آن میزان از حق‌تقدم را به دارایی خود اضافه کنند. هر سهامدار متناسب با تعداد حق‌تقدم دریافت‌شده در مجمع، موظف است مبلغ مربوطه را پرداخت کند.

لازم به ذکر است که حق‌تقدم سهام به مدت 60 روز برای دارندگان آن قابل استفاده می باشد و سهامداران می‌توانند از دو روش فروش حق تقدم یا پرداخت ارزش اسمی سهم را استفاده کنند.

6. افزایش سرمایه به روش صرف سهام

بیشتر شدن سرمایه از طریق صرف سهام، به این صورت است که شرکت سهام خود را با یک قیمتی بالاتر از ارزش اسمی در بازار به فروش می‌رساند.

برای درک بهتر مفهوم صرف سهام، تصور کنید یک شرکت سهام خود را (که ارزش اسمی آن 100تومان می باشد) در بازار به قیمت 250 تومان بفروشد. این اختلاف قیمت 150تومانی بین ارزش اسمی و ارزش بازار سهم ، نشان‌دهنده صرف سهام است.

در این روش، شرکت درآمد حاصل از فروش سهام را به دو بخش تقسیم می‌کند.

شرکت بخش مربوط به ارزش فروش سهم به قیمت اسمی را به دارایی‌های خود اضافه می‌کند. همچنین بخش حاصل از صرف سهام را می‌تواند در یکی از سه مورد زیر به کار بگیرد:

• به حساب اندوخته‌های آن شرکت اضافه شود(حساب اندوخته یکی از زیرمجموعه‌های حساب حقوق صاحبان سهام در ترازنامه است)
• به صورت سود نقدی بین سهامداران کنونی تقسیم شود(این روش در ایران انجام نمی‌شود)،
• به صورت سهام جایزه میان سهامداران کنونی تقسیم شود.
• افزایش سرمایه از محل صرف سهام به دو روش استفاده از حق تقدم و با سلب حق تقدم صورت می‌گیرد.

نکاتی از افزایش سرمایه به روش صرف سهام

در این روش:

منابع مالی قابل توجهی وارد شرکت می‌شود.

• شرکت بدون استقراض و در نتیجه الزام به پرداخت بهره، منابع مالی مورد نیازش را تاْمین می‌کند.
• امکان ورود سهامداران جدید به شرکت هست.
• در افزایش سرمایه به روش صرف سهام، با فروش سهم، درصد مالکیت سهامداران کنونی کاهش می‌یابد.